Ervaringsverhalen

Ervaringsverhalen

Met mijn ogen op

Woensdag, gespreksgroep. Ik heb koffie en thee gezet, suiker en melk staan op tafel. Deze keer mét koekjes, bij hoge uitzondering geschonken door de kerk. Ik ben in afwachting van de deelnemers. Een gevangene loopt langs, hij is onderweg naar de bibliotheek. Ik zie hoe zijn ogen naar de koekjes en suiker worden getrokken.

Exodus

Vorige zomer kwam er vanuit een van de patiënten in de Oostvaarderkliniek het verzoek om een Bijbelgroep te starten. Er bleken meer enthousiastelingen te zijn en na wat rondvragen en afstemmen kwamen we tot een groep die iedere woensdagmiddag bijeenkomt om samen te lezen en na te denken over de gelezen tekst. De samenstelling van de groep is redelijk vast. Er is een echt vaste kern en de afgelopen tijd zijn er nieuwe vaste belangstellenden bij gekomen. De aanstichter van het geheel is trouwens nooit geweest.

Wij zijn Kerk

Paus Franciscus heeft het afgelopen jaar iedereen gevraagd mee te denken over de synodale kerk. Die vraag is naar verschillende groepen gelovigen gestuurd en zo ook naar ons, werkzaam in het justitiepastoraat. Een aantal malen is er een werkgroep bijeengekomen om te praten over de thema's; communio, participatio en missio. Oftewel gemeenschap, participatie en zending. Zo hebben we nagedacht over wat het betekent om kerk te zijn. Want onze gemeenschap, de mannen en vrouwen in detentje, wat voor allegaartje het ook is, is een kerk.

Hou Hoop

Tegenwoordig vragen gedetineerden mij eerder hoe lang ik nog moet dan andersom. En dat heeft er natuurlijk mee te maken dat ik een groot aantal jonge mannen in de loop van mijn twintig dienstjaren bij justitie heb zien gaan maar helaas maar al te vaak ook weer als ervaren mannen heb zien terugkomen.

Licht brengen - licht doorgeven

“Dominee, ik ben vandaag voor het laatst, wilt u voor me bidden vandaag?” Het is zondagmorgen en een stoere, flink gespierde man van begin dertig, ik noem hem even Klaas, geeft me een hand voordat hij het stiltecentrum binnenloopt dat deze zondagmorgen is ingericht als kerk. Hij is eigenlijk niet van ‘mij’, want mijn katholieke collega spreekt hem, maar omdat hij elke week trouw komt ken ik hem inmiddels ook goed. Laatst moest ik in de wasserij zijn voor iemand, waar hij ook aan het werk was, toen andere gedetineerden nieuwsgierig vroegen wie ik was. “Dat is Sas, de dominee, die brengt het licht”

Luisteren naar Bach

Steeds verbaas ik me er weer over hoe verschillend piw’s gedetineerden én ons als gv’s benaderen. Op het ene moment is iedereen ontzettend behulpzaam en meewerkend, terwijl het op een ander moment zelfs te veel is om een deur open te doen, want “die heeft vandaag al genoeg aandacht gehad”.

Gelukkig worden medewerkers binnen justitie getraind in een “persoonsgerichte en motiverende bejegening.” Fijn dat er aandacht voor is, want hier en daar kan zeker nog wat verbeterd worden.

Leven zonder perspectief

Mensen staan er niet bij stil, of denken er niet aan als ze zelf niet in mijn situatie zitten, maar leven zonder perspectief is als leven in een grote bubbelzak waar je niet meer uitkomt. Ik heb van mijn leven een vuilnisbelt gemaakt, die ik moet betalen met mijn vrijheid. Gevangen in een bubbel die ik zelf heb gecreëerd.
Ik ben 58 en zit al zo’n zeven en een half jaar vast. Nu nog zes jaar en dan nog jaren de t.b.s. in. Als me ooit nog de vrijheid wordt gegund, dan ben ik inmiddels dik in de 70.

De Kroedwusj

Augustus is voorbij. 15 augustus is voor mij als oudere Limburgse katholiek verbonden aan het feest van Maria Tenhemelopneming. De Duitsers en Belgen hebben vrij en ze overspoelen mijn geboortestad Heerlen. In de dorpen wordt de Kroedwusj (Kruidenbos) verzameld en gezegend om de hoeven en de huizen een jaar te behoeden voor onheil. Een vrolijk en bezorgd gebruik.

Geroepen om vrij te zijn

Regelmatig komen er gedetineerden bij me die in een identiteitscrisis zitten. Niet dat ze dat van zichzelf bewust zijn maar naarmate de gesprekken zich ontvouwen wordt dit steeds zichtbaarder en ook aan henzelf duidelijker.

Ervaring van een gedetineerde

Pasgeleden vroeg ik een gedetineerde die heel trouw de gevangeniskerkdiensten bezoekt om eens voor mensen van buiten op te schrijven wat dat met hem en zijn medegevangenen doet.
Dat indrukwekkende verhaal, in zijn bewoordingen, dat weergeeft wat er in detentie in mensen omgaat geef ik graag door.

Mag ik dan bij jou

Het briefje van Anne-Jet vond ik op de laatste dag van haar corona-quarantaine. Vrouwen die me willen spreken maken dat kenbaar door een briefje achter te laten. Anne-Jet stond eigenlijk al op het punt te vertrekken. Op het laatste moment wil ze me spreken.  Vrouwen uit het hele land komen eerst naar “mijn” gevangenis voor ze elders worden geplaatst.

De barmhartige gedetineerde

Een paar weken geleden stond het verhaal van de barmhartige Samaritaan op het leesrooster. Ik voelde me niet fit en was nog herstellende van een coronabesmetting. Gelukkig voelde ik mij nog net niet zo vutloos als de gewonde man in de parabel van Jezus. In de parabel wordt de gewonde voorbij gelopen door een priester en een Leviet en juist geholpen door de Samaritaan, degene die de maatschappij met de nek aankijkt, misschien wel een gedetineerde vandaag ten dag. Deze zondag zette dit verhaal mij sterk aan het denken.

Samen verschillend vasten in de bajes

“Pastor, klopt het dat jullie ook aan vasten doen?” vraagt een moslim-gedetineerde. Hij hoorde tijdens het luchten over een uitdaging van christelijke medegedetineerden. Dat zij proberen de veertigdagen voorafgaand aan Pasen zich te onthouden van datgene waar zij het minst goed zonder kunnen.

Wat fijn dat je er bent

Ah, fijn dat je er bent. We hebben een vraag’….
Het personeel op een afdeling vertelt dat een man er alles aan doet om naar de isoleercel te gaan. Hij vindt het te druk op de afdeling. Het personeel vraagt me mee te helpen en middels gesprekken te proberen hem uit de iso te houden en hem stabiel te krijgen op de afdeling. De man vertelt dat hij problemen heeft, grote problemen. ‘

De Barmhartige Samaritaan

Het is zaterdag 9 juli en op het kerkmenu staat de Barmhartige Samaritaan: een van de prachtigste verhalen uit de Bijbel. Het verhaal spreekt natuurlijk tot de verbeelding: hoe bereik ik het eeuwige leven en wie is mijn naaste? Hoe word ik echt gelukkig en wie is mijn naaste, die onderdeel is van mijn weg naar geluk. Kennelijk is het geen solo-onderneming: die weg naar geluk. Goed voorbereiden dus en het toch simpel houden, zodat iedereen mee kan in de viering.

Levensreis

In de loop van enkele decennia heb ik de drie grote katholieke bedevaarten gelopen: Santiago de Compostella, Jeruzalem en Rome, de laatste in 2021. Het lopen gaat wat stroever nu, maar wat geeft het, de weg is belangrijker dan het reisdoel. Ik ben snel gedesoriënteerd, dus vraag me wel eens af hoe ik er toch in slaag ergens aan te komen. Enkele ervaringen noem ik hieronder. Enkele zijn gemakkelijk te vertalen naar de situatie van de gevangen mensen voor en met wie we werken.

Vader leest voor

“Het is zaterdagmorgen 9:00u. in PI Heerhugowaard en vandaag is er weer voorlezen. Een project waarin vaders en opa’s voor hun kinderen en kleinkinderen een verhaal van een voorleesboek mogen voorlezen. Vandaag is de lijst goed gevuld en komen er 8 voorlezers voor de camera. De twee opname-vrijwilligers zijn inmiddels binnen en zetten de laptop klaar. We nemen op in de bibliotheek, wat het geheel nog veel meer het idee geeft dat de opname niet in een gevangenis wordt gedaan.

De gemeenschap van gelovigen…

Een mens is een sociaal wezen, zeggen de sociale wetenschappen. Een mens wordt pas mens door de omgang met anderen. Vanuit een gelovig perspectief is dat maar ten dele waar. Want een mens wordt een mens door de omgang met anderen, maar met name doordat de mens in verbinding staat met God. Pas dan kan een mens worden zoals hij of zij bedoeld is.

Zoete kou

Het kwik stijgt deze week tot waarden boven de lichaamstemperatuur. In het zorgcentrum hier in het dorp houden ze de bewoners binnen en worden films vertoond over de Noordpool en de Elfstedentocht. In de pauze is er een ijsje. Het lijf koelhouden door middel van suggestie,

Drie Vlammen; één Vlam

Drie Vlammen één Vlam. Op het hoogfeest van de Heilige Drie-Eenheid had ik weer de eer om hierover te preken. Mijn hoop en verlangen dit jaar was dat wij, de mannen en ik, tot een dieper inzicht zouden komen met en vanuit ons hart. Bovenal, dat wij de Heilige Drie-Eenheid wezenlijk zouden ervaren 

Het zijn gasten zoals wij

Of we niet eens een film kunnen kijken. De groepsgesprekken verlopen meestal redelijk geordend - al vraagt het soms wel enige bijsturing -, maar één gedetineerde weet op een goed moment altijd wel weer een opmerking te plaatsen die niets met het onderwerp van gesprek van doen heeft. Met het risico dat een andere gedetineerde daar weer op ingaat, om voorlopig niet meer terug te keren naar het oorspronkelijke thema.

Hier gebeurt iets...

Het is zondagochtend. Het stiltecentrum is opgeruimd, de stoelen staan klaar, boekjes zijn netjes voor iedereen neergelegd en de vrijwilligers in de startblokken. De geur van de koffie en de koekjes, gemengd met de geur van wierook en naar wat ik vermoed een droogstaande afvoerput, verspreidt zich door de ruimte. De kerkdienst kan beginnen, het enige wat nog mist zijn de kerkgangers…. Ze zijn laat en dat is niet voor de eerste keer.

Psalm 23

Vrijdagmiddag 13.00 uur: gespreksgroep. De mannen zitten klaar. Net als ik wil beginnen, slaat een van hen zijn Bijbel willekeurig open, en begint hardop te lezen: ‘De HEERE is mijn Herder, mij zal niets ontbreken. Hij doet mij nederliggen…’ Henrik haakt onmiddellijk in: 

Open

De Justitiële Inrichting Caribisch Nederland (JICN) op Bonaire is een splinternieuwe inrichting die inmiddels zo’n vierenhalf jaar in bedrijf is. Zelf ben ik er als Geestelijk Verzorger nu zo’n anderhalf jaar werkzaam. Het is een inrichting die op Nederlandse leest geschoeid is maar toch een heel eigen karakter heeft. 

Niemand heeft ooit God gezien

Soms is er zo’n tekstregel uit de H. Schrift of uit de traditie die blijft haken bij mij. ‘Niemand heeft ooit God gezien’ – is zo’n tekst (Johannes 1:18; Exodus 33-34). Het zijn het soort woorden die soms langere tijd tegen de achtergrond van mijn gedachten resoneren.

Tot ziens

Het Detentiecentrum Rotterdam waar ik sinds kort werkzaam ben, kent veel verschillende populaties. Er zijn vreemdelingen, mensen die feitelijk uitgeprocedeerd zijn, er zijn hvB-ers, mensen die op een uitspraak van de rechter wachten en arrestanten die hun straf uitzitten. De eersten vallen onder het bestuursrecht, de twee andere groepen onder het strafrecht.

Het Paradijs Verloren

We willen allemaal een mooi en gelukkig leven leiden, maar als we in de gevangenis terechtkomen is er iets vreselijk misgegaan. In gesprekken met jonge gedetineerden komt vaak naar voren dat ze zich thuisloos voelen en er nog maar weinig op vertrouwen dat de maatschappij ook voor hun een mooie plek zal zijn in de toekomst. 

Gewoon een vrij man

Toen ik hem leerde kennen viel het leven hem zwaar. Lange straf, klein netwerk. In de inrichting waar hij vandaan kwam had hij een goed contact gehad met mijn collega. We gingen met elkaar in zee.

Kerkdienst

Als ik tegenover buitenstaanders vertel over de kerkdiensten in de bajes, is men regelmatig verwonderd dat zo veel gedetineerden naar de kerkdiensten komen. En bijna steevast krijg ik dan de vraag: ‘Is dat voor de gedetineerden een uitje? Dat ze even uit de cel zijn en elkaar kunnen ontmoeten?’

Gedetineerden zamelen boodschappen in

De oorlog in Oekraine laat ook de mensen die  in JCZaanstad verblijven niet onberoerd. Op initiatief van een aantal gedetineerden zijn boodschappen ingezameld voor mensen die door de oorlog geraakt zijn.

Gemeenschapsgeest

In de basisgemeenschappen in Brazilië heb ik geleerd om mensen ‘een beurt en een stem’ te geven (dar vez e voz). Daarom betrek ik zoveel mogelijk gedetineerden bij mijn kerkdiensten. Een kaars aansteken, ook zonder er iets bij te zeggen, is al een vorm van deelname.

Tuuuuuuurlijk kom ik ook voor jou ….

Corona is ‘voorbij’, althans de corona maatregelen zijn zo goed als verdwenen. We mogen weer!

We mogen weer met alle afdelingen samen vieren. Zowel de gedetineerden als de pastor hebben hier ontzettend naar uitgekeken. Er is niets zo mooi als samen vieren, samenkomen om te luisteren, samen bidden, maar ook om samen stil te zijn. Samen een kaarsje aansteken en samen bijkletsen na de kerkviering. Dan doet zich een probleem voor…

Op het kruis geschreven

We begonnen de lijdensweek op Palmzondag met kerkdiensten in het Stiltecentrum.

Daarin stond het kruis centraal. Een groene tak sierde de bovenkant. Was Jezus immers niet onder luid gejuich door mensen, die zwaaiden met (palm)takken, vol vreugde en hoop onthaald in hun midden?

Passend

Ineens was daar weer de mogelijkheid om met de mensen van alle afdelingen kerkdienst te houden en het geloof samen te vieren. Ook vrijwilligers waren ook weer welkom bij deze vieringen.

Barmhartige naastenliefde

Om 9 uur gaat de telefoon van diaconaal pastor Hendrine Verkade van Kerken met Stip. We zijn bezig met de voorbereidingen van de jaarlijkse Ontmoetingsdag van deze vereniging die zich inzet voor pastorale nazorg aan ex-gedetineerden. Aan de telefoon die ik een paar dagen eerder haar nummer heb gegeven.

“Dommer” geworden

Hoe is het om vast te zitten in een gevangenis of een forensische kliniek?

Ik had een paar jaar geleden een gesprek met een wat oudere  gedetineerde. Hij vertelde: “Verblijven in een gevangenis stompt je af. Je hersencellen hoef je niet meer te gebruiken.

Gooi maar op de hoop

Jean Genet was een crimineel. Als jongen uit een gebroken gezin leerde hij al gauw op straat te overleven door diefstallen, gewelddadige roofovervallen en zijn seksuele diensten aan mannen aan te bieden.

Werk dat zin brengt

Het is een hoogtepunt van de week voor Rob, als ik hem, zoals elke woensdag, kom halen om samen de stilteruimte schoon te maken.. Een krachtige belevenis is het wanneer hij minutieus en grondig aan het werk gaat.

Bidden helpt

Het is dinsdagmiddag. De GV wordt gebeld door een collega van de ISO-afdeling: “Er zitten hier 2 mannen die wel behoefte hebben aan een ‘goed’ gesprek.”

Ik heb van u gejat, Dominee

Na de kerkdienst in de gevangenis drinken we koffie. Een gedetineerde komt naar me toelopen met twee bekertjes. Ik herken hem, het is Jaap. Onder zijn rechterarm klemt hij een grote, zwarte bijbel. Hij valt met de deur in huis: “Ik heb van u gejat, dominee.”

Veertig

Het getal veertig komt vaker voor in de bijbel. Het regent veertig dagen en nachten als Noach, zijn familie en de dieren bescherming hebben gezocht in de ark. Na de uittocht uit Egypte zwerft het volk Israël veertig jaar door de woestijn. Veertig dagen en nachten lang verblijft Jezus alleen in de woestijn voor het begin van zijn openbare optreden. Het getal veertig staat met andere woorden symbool voor een leertijd.

Vrijplaats

De dag was tot dan toe voor mij frustrerend verlopen. Mijn plannen slaagden niet. Ik zou die middag twee groepsgesprekken hebben. Ik had me goed voorbereid, een email naar de groepen gestuurd. Ik zat op tijd klaar in het stiltecentrum met koffie, thee, fris, koekjes en handouts.

Ex gedetineerde Michael

Ik slaap steeds slechter. Mijn ‘inhoudelijk’ komt dichterbij. Sommige van mijn roofovervallen zijn op Opsporing Verzocht geweest. Trotse ‘gangsta’ ben ik, zonder wroeging. Voor de buitenwereld ben ik vanzelfsprekend ‘ontkennende verdachte’. De wekelijkse gespreksgroep doet de vanzelfsprekendheid wankelen.

Verdriet en opluchting

De kerkdienst is afgelopen, er wordt nagepraat en koffie gedronken. John vraagt mij of hij mij onder vier ogen kan spreken ‘gisteren is de inhoudelijke zitting geweest’.

John’s dochter is vijf jaar geleden overleden en hij is daar nog altijd zeer geëmotioneerd en gefrustreerd onder. ‘Ik heb altijd gedacht, mijn schoonzoon heeft het gedaan. Áltijd heeft hij het ontkend.’

Justitiepastor Geert

‘Ik kan wel janken. Weer een proforma. Weer negentig dagen erbij. Mijn vriendin begrijpt er geen reet meer van. Ik ga kapot aan deze onzekerheid. Zou jij eens met mijn vriendin willen bellen, pastor, om haar te vertellen hoe goed ik mijn best hier doe. En hoe het hier werkt.

Over Moniek

Moniek was als een moeder voor me waar ik even bij op adem kon komen. Waar ik iets van ‘thuis’ kon ervaren. Zij is een van de mensen die me door deze eenzame en zware periode heen heeft geholpen. Ik keek uit naar dat ene moment in de maand dat ze als vrijwilliger bij de kerkdiensten aanwezig was.

Geen bijzondere dingen

Herinneringen aan hoe eens mijn leven was: aan mensen om wie ik zoveel gaf, aan momenten die we deelden, aan wat we samen deden.

Mama leest voor

‘Vanavond hoef je ons niet voor te lezen hoor, we kijken naar mama.’

Een vrouwelijke gedetineerde vertelde dat de kinderen dat tegen haar man hadden gezegd. En hoe vervolgens de kinderen samen met de vader naar mama op de dvd hadden gekeken. ‘Papa/Mama leest voor.’

Lange dagen

De dagen werpen lange schaduwen vooruit de weken rijgen zich aaneen in maanden, in jaren stromend in het ritme van de tijd.
Velen die vrij denken te zijn zijn gevangen niet opgesloten achter tralies maar gevangen in zichzelf.

Bevrijdingsdag

Vandaag is het 5 mei, Bevrijdingsdag. Als ik buiten was zou ik samen met anderen vrijheid vieren: de vlaggen uit, want wij zijn bevrijd.

Kruisje op je voorhoofd

De pastor leerde me dat je heel goed jezelf een kruisje kan geven. En zo doe ik het tegenwoordig ook. Iedere dag wanneer ik om 16.45 ingesloten word, maak ik met mijn rechterduim een kruisteken op mijn voorhoofd. 

Celreiniging

‘Dominee, wilt u mijn cel reinigen? Het voelt gewoon niet goed hier, ik heb er last van.’ Die vraag neem ik serieus.

Vogels

Al een paar jaar komen er scholeksters in het voorjaar op de luchtplaats hun nest bouwen. Ze leggen er hun eieren en broeden ze daar uit. Vorig jaar zaten de broedende vogels midden in het bloemenperk, op nog geen 50 centimeter van het voetpad af.

Biechten op z'n protestants

Voor de biecht moet je doorgaans bij de pastor zijn! Maar soms is het ook mogelijk bij de dominee. Want meerdere malen kreeg ik de vraag om te kunnen biechten. Daarom ontwikkelde ik een biechtritueel, op grond van voorgaande gesprekken.

Rivelino Rigters

Rivelino groeit op in Amsterdam-West. Zijn vader overleed jong en hij groeide alleen op met zijn moeder. Vanaf zijn achtste ging hij op zoek naar rolmodellen, die hij op straat vond. Sommigen gaven hem een slecht voorbeeld,

Vertrouwen

Ik zit sinds augustus 2018 vast. Gelukkig zit ik alleen op cel, dat is voor mij heel belangrijk. Je hebt je eigen problemen waaraan je moet werken.

Afscheid en vrijheid

Aan allen die elke dag lijden, omdat ze het belangrijkste in het leven moeten missen: de vrijheid. Door een verkeerd genomen beslissing of door zich in te laten met minder betrouwbare kanten van het leven.

Oude symbolen zijn nog hot

In de lange periode dat ik als geestelijk verzorger in de verschillende gevangenissen en huizen van bewaring heb mogen werken is mij opgevallen hoe belangrijk “oude” en in het “vrije leven” schijnbaar stoffige symbolen zijn en houvast geven, zoals een rozenkrans, een bidprentje en icoon. 

Thomas

Na de kerkdienst komt Thomas naar me toe. ‘Kunnen we een afspraak maken? Ik wil graag met u praten.’ Een paar dagen later zit Thomas in mijn spreekkamer. We drinken een bakje koffie....

Ex-Gedetineerde

Toen de pastor gepreekt had over de gelijkenis over de balk en de splinter, realiseerde ik me ineens dat ik een enorme balk in mijn oog had. Deze balk was mijn blinde vlek. Telkens als er op de afdeling wat gaande was met andere gedetineerden was ik daar ook mee bezig. Ik ging me dan verdiepen in wie die ander was.

Justitiepastor Jeannette

‘Bent u van God?’, vraagt Mike wanneer ik me voorstel. ‘Dan wil ik graag met u praten.’ Als we samen in het stiltecentrum zitten, komt hij meteen ter zake: ‘Ik heb alles geprobeerd: drugs, drank, criminaliteit – en dat werkt toch niet. Nu wil ik het met God proberen.’

Vrijwilliger Aaltje

In 1989 vroeg de toenmalige gevangenispredikant of ik vrijwilliger wilde worden in de Koepel te Haarlem. Je kwam daar dan als afgevaardigde van de protestantse kerk. Op zaterdag waren er de kerk-gespreksdiensten. Er was een Nederlands- en een Engelstalige groep. De gesprekken werden gehouden naar aanleiding van een bijbelgedeelte. Het waren mooie en open gesprekken waar iedereen zijn ideeën en gevoelens kon uiten. Er was respect voor iedere mening. Er was ook respect voor de vrijwilligers. Maar aan alles komt een eind.

Ex-Gedetineerde Nemar

“Als ik in jouw plaats geweest was, had ik zelfmoord gepleegd.” Dat zei een psycholoog tegen mij, nadat hij mij gedurende drie dagen had horen vertellen over mijn leven. Ik heb allerlei ellende meegemaakt, zoals oorlog, vluchten, fictieve echtscheiding, noodopvang, gevangenis, stress en bespotting.

Copyright © 2022 Justitiepastoraat - Alle rechten voorbehouden